HADİS, HABER, ESER TERİMLERİ

Hadis ( الحديث ) kelimesi, Arapça tahdîs ( التحديث ) mastarının ismi olup sözlük anlamı; “haber verme”, “anlatılan, haber verilen husus”, “haber” ve “söz” demektir. Çoğulu ehâdîs ( الاحاديث ) şeklindedir. Hadis ilminde, Hz. Peygamber’den gelen haber/haberler anlamına gelir. Başka bir ifade ile söylenirse Hz. Peygamber’in sünnetini haber veren, sünnetin söz ile ifade edilmiş haline hadis denir. Dolayısıyla “Peygamber şöyle söyledi, şöyle yaptı veya falanca kişinin falan davranışını onayladı” gibi sözlü ifadeler ve haberlere, bunların yazıya dökülmüş haline hadis denir. Sünnet kavramı, Hz. Peygamber’in davranışlarını; hadis ise, onun davranışlarının, sözlerinin ve onaylarının, tanıkları tarafından haber verilmesini ifade eder. Şu hâlde hadis, Hz. Peygamberi gören sahâbenin onun hakkındaki ifadeleri ve anlatımlarıdır veya bunların yazıya geçirilmiş halidir.

Bazı hadis âlimleri, sünneti Peygamber’in fiilleri, hadisi de sözleri anlamında kullanmışlardır. Hadisi sünnetle eş anlamlı olarak kullananlar da vardır ve bu yaygın bir kullanımdır.

Haber ( الخبر ): Arapça kökenli olmakla birlikte Türkçe’de de Arapça’daki aynı anlamıyla kullanılır. Çoğulu Ahbâr ( الاخبار )dır. Sözlük anlamı, bir olay veya nesneyi gören, tanık olan birinin; görmeyenlere, tanık olmayanlara söylemesi, iletmesi, duyurması, bildirmesiyle elde edilen dolaylı bilgidir.

Haber, doğrulama ve yanlışlamaya konu olan bir bilgi türüdür. Akıl yürütme ile elde edilen bilgiler haber grubunun dışında kalırlar. Hadis ilminde haber, bazı âlimlerce hadis terimiyle eş anlamlı olarak kullanılmıştır. Çünkü hadisler, Peygamber hakkında haberlerdir. Bazı âlimler ise hadisi

Peygamber’den nakledilenler, haberi ise Peygamber dışındaki sahâbe ve

tâbiûndan nakledilenler anlamına kullanmışlardır. Haberi, hadisi de içine alacak şekilde Hz. Peygamber, sahâbe ve tâbiûndan nakledilenler anlamına kullananlar da vardır. Bu son anlamıyla haber, hadisten daha geniş anlamlıdır. Her hadis aynı zamanda haberdir ama her haber hadis değildir.

Eser ( الاثر ): Arapça’dır. Sözlükte iz, kalıntı anlamına gelir. Çoğulu âsâr

الاثار) )dır. Bazı âlimler tarafından Hz. Peygamber’den nakledilenler anlamında hadis terimiyle eş anlamlı olarak, bazılarınca da haber kavramıyla eş anlamlı olarak Peygamber, sahâbe ve tâbiûndan nakledilenler anlamında kullanmışlardır. Peygamberden gelenlere haber, sahâbeden gelenlere eser diyenler de olmuştur.

Bunlar yaygın kullanımlardır. Bu söylediklerimiz dışında özel kullanımlar da vardır. Örneğin Horasan bölgesi âlimleri ve bazı Şâfiî âlimler eser terimini

sahâbeye ait rivayetler için kullanmışlardır.

Görüldüğü gibi bu üç önemli ve temel terimin kullanımında tarihte belli bir uzlaşı yoktur. Bu nedenle bu terimlerin geçtiği metinlerde anlamı sözün gelişinden ve metindeki karinelerden çıkarmak gerekmektedir. Günümüzde ise Hz. Peygamber’in davranışları için sünnet, Peygamber’den nakledilenler için hadis teriminin kullanımı önemli ölçüde yaygınlık kazanmış görünmektedir.[1]

 

Âlemlere rahmet olarak gönderilen Efendimiz Hz. Muhammed Mustafa’ya, O’nun tertemiz aline, ashabına ve bu emaneti canı pahasına bizlere ulaştıran tüm hadis muhafızlarına salât ve selâm olsun. Yukarıda sünnet ve hadis bahislerini kısaca açıkladıktan sonra konu ile alakalı diğer kavramlarımızın izahına geçebiliriz.

  1. Sözün ve Özün Kaydı

Tasavvuf ile kalbimizi, Ahlak ile karakterimizi inşa ederken dayandığımız en büyük dayanak, "Sultan-ı Enbiya"nın (s.a.v.) bizlere bıraktığı mirastır. Hadis ilmi; bir sözün, bir davranışın veya bir onayın (takririn) bizzat o kutlu kaynaktan gelip gelmediğini ölçen dünyanın en hassas laboratuvarıdır. Ansiklopedimizin bu bölümü, bilginin sadece "ne" olduğunu değil, "nasıl" bize ulaştığını da öğretecektir.

  1. İsnad: Bu Din’in Zırhı

İslam âlimleri der ki: "İsnad (hadisi taşıyan zincir) dindendir; eğer isnad olmasaydı her isteyen istediğini söylerdi." Hadis kavramlarını öğrenmek, bir bilginin peşine düşerken hangi filtrelerden geçmesi gerektiğini bilmektir. Bu ilim, hakikat ile sahteyi, nur ile karanlığı birbirinden ayıran sarsılmaz bir ölçüdür.

  1. Doğru Bilgiye Sadakat

Bu bölümü hazırlarken temel gayemiz; Peygamberî mirası her türlü eklemeden, saptırmadan ve yanlış yorumdan koruyarak aslına uygun şekilde kavramaktır. Ansiklopedimiz, okuyanların bir hadisle karşılaştığında onun sıhhatini, derecesini ve nakil emniyetini anlayabilecekleri bir pusula vazifesi görecektir. Zira Efendimiz’in mirasına sahip çıkmak, O’nun sözlerini sadece ezberlemek değil, o sözlerin saflığını korumaktır.

Ansiklopedimiz İçin Mühür Cümle:

"Hadis kavramlarını bilmek; asr-ı saadetten günümüze uzanan o nurani köprünün sağlamlığını test etmektir. Bu ilim, 'Benden bir söz ulaştırana Allah rahmet etsin' diyen Nebî'nin duasına mazhar olma çabası ve O'nun hakikatine açılan en dürüst kapıdır."

Büyük bir titizlikle hazırladığımız ansiklopedimizin bu en hassas bölümüne, binayı ayakta tutan ana kolonlarla, yani bir hadisin anatomisini oluşturan temel kavramlarla başlıyoruz.

Bu kavramlar, bize ulaşan bir rivayetin parçalarını isimlendirmemizi ve o muazzam bilgi zincirini doğru okumamızı sağlar.

 

[1] Ag.e. s-8